چون در جوامع کنونی، موضوع معالجه با گیاهان طبی کم و بیش مطرح است و در هر جامعه، افراد خیلی زیادی به معالجه با داروهای گیاهی علاقه دارند و از طرفی تبلیغات قوی و دایمی مؤسسات سازندۀ داروهای شیمیایی باعث شده است که این داروها هواخواهان زیادی، مخصوصاً در بین آقایان اطبا و داروسازان پیدا کنند، بنابراین، از اوایل قرن بیستم تاکنون یک بحث و جدال تمام نشدنی در کلیۀ کشورهای اروپا و آمریکا بین طرفداران داروهای گیاهی و داروهای مصنوعی ساخت لابراتوارها وجود داشته است و همین طور، ادامه دارد ولی روی هم رفته، می توان گفت تمایلات طبیعی و فطری مردم در کشورهای متمدن کنونی بیش تر به طرف داروهای گیاهی است و دلیل آن را می توان از روی تبلیغات مختلف دریافت و این آگهی ها نشان می دهد که مؤسسات دارویی، اخیراً، برای ترویج فرآورده های خود، تسلیم تمایلات عمومی می شوند و عین داروهای گیاهی را مسخره می کنند. به عقیدۀ ما این هر دو دسته از روی تعصب سخن می گویند و راه افراط و تفریط، جز ضرر، نتیجۀ دیگری برای بیماران ندارد.
بهترین راه به نظر ما این است: عده ای از داروهای ساخت اروپا و آمریکا بسیار خوب است و باید حتماً آن ها را نگه داشت ولی عدۀ خیلی زیادی هم از داروهای کنونی که همه جا و در کلیۀ کشورهای جهان رواج دارد دارای ضررهایی است. منتها، زیان بعضی از آن ها کم و ضرر بعضی فوق العاده زیاد است، ضررهای مربوط را استادان دانشکده های پزشکی و محققان عالی مقام اروپا و آمریکا با تحقیقات و تجربیات طولانی خود دریافته و در کتاب ها و مجلات طبی منعکس کرده اند که ما در هر مورد، به گفته های آنان استناد می کنیم.
ولی از یک طرف، انس و عادت عمومی به تجویز این داروهای شیمیایی و از طرف دیگر، تبلیغات قوی مؤسسات سازنده داروها مانع می شود که ضرر داروهای مزبور علنی شود. ما می کوشیم با دلایل قانع کننده، این داروهای مضر را به جامعه بشناسانیم و به جای هر کدام از آن ها، یک داروی گیاهی و ارزان قیمت که متعلق به کشور خود ما باشد معرفی می کنیم. هدف ما این است که از این راه به هم میهنان عزیز خدمتی کنیم، مال و جان مردم را حفظ کنیم ولی برای حصول مقصود و وصول به این هدف مقدس باید تمام پزشکان و داروسازان کشور دست به دست یکدیگر داده و هم فکری و تشریک مساعی کنند و همگی، متفقاً، در راه این هدف مشترک گام بردارند والاّ اگر یکی دو نفر یا چند نفر از اطبا موافق بوده و بقیه توجهی به این مسئلۀ حیاتی و مهم برای کشور نکنند، داروهای مفید مزبور رواج نخواهد یافت و نتیجۀ مطلوب حاصل نخواهد شد. از طرف دیگر خود مردم هم باید جداً، در این باره کمک کنند. کمک مردم این است که اگر پزشک یک نسخه برای بیمار تجویز کرد که از مواد گیاهی و عصاره های آن ها ترکیب شده و داروخانه باید آن را بسازد و به دست مریض بدهد، بیمار نباید از قبول دارو به بهانۀ اینکه ساخت وطن است خودداری کند زیرا متأسفانه کراراً دیده شده است که مردم به پزشک معالج اصرار می کنند، از نوشتن نسخۀ ترکیبی خودداری و داروهای ساخت اروپا و آمریکا را تجویز کند و کمتر کسی خبر دارد که ریشۀ این تبلیغات سوء علیه داروسازان ایران و کمی اعتماد مردم به آنان، از فعالیت های تبلیغاتی بیگانگان و بیگانه پرستان آب می خورند که برای رواج داروها و پر کردن جیب خارجی ها دست داروسازان ایرانی را مدتی است به کلی بسته و هنر و فن داروسازی خود را به معنی واقعی عاطل و باطل گذارده و داروخانه ها را تبدیل به محل فروش یک مشت داروهای خارجی کرده اند.
به هر حال، سخن کوتاه کنم، ما همان طور که گفتیم؛ سعی می کنیم، به مرور، به جای یک داروی مضر شیمیایی یک داروی مفید گیاهی معرفی کنیم.
نقش اشق در درمان آسم
پیش از این از دربارۀ ضررهای آدرنالین و افدرین، در بیماری آسم بحث کردیم و گفتیم که طبق تحقیقات والری رادو و برانسون، که هر دو استاد دانشکدۀ پزشکی و عضو آکادمی طب کشور فرانسه هستند، ضرر این داروها بیش از نفع آن ها است؛ زیرا تکرار استعمال آن ها استعداد بروز حملات بعدی آسم را شدت می دهد و دورۀ مرض را طولانی و ایجاد عوارض و خطر می کند، به همین جهت، تلفات آسم، اخیراً بر اثر رواج بی اندازه زیاد این داروها، رو به فزونی گذاشته است. آیا اقوال و تحقیقات این دانشمندان قابل قبول نیست و ما نباید آن ها را بپذیریم؟
از طرف دیگر، به دلایل متعدد ثابت کردیم، گوم آمونیاک(اشق) یک داروی مفید برای معالجۀ آسم و برونشیت مزمن تشخیص داده شده که تشنج عضلات حلقوی برنشیول ها را رفع کرده و ورم مخاط مجاری تنفسی را از بین برده و به این ترتیب، راه ورود و خروج هوا را به داخل ریه سهل می کند و مخصوصاً اخلاط لزج و چسبنده را رقیق کرده و به سهولت از سینه دفع می کند که این آثار و خواص برای معالجه تنگی نفس آسم کمال مطلوب است.
خوشبختانه، چنان که ثابت کردیم بهترین نوع گوم آمونیاک و ده ها داروی دیگر نظیر آن برای معالجۀ آسم در ایران وجود داشته و هم اکنون از کشور ما به فرانسه، آلمان، انگلستان و سایر جاها صادر می شود و برای معالجۀ بیماران مبتلا به آسم به مار می رود. آیا خود ما نباید از این محصول طبیعی کشور خود استفاده کنیم و نباید این صمغ طبی را به جای آن داروهای مضر به کار بریم؟ تصور نمی کنم کسی مخالف این امر باشد.
مقدار خوراک و طرز استعمال گوم آمونیاک (اشق) در آسم
اینک مقدار خوراک و طرز استعمال گوم آمونیاک را برای استفاده همکاران محترم ذکر می کنم: گوم آمونیاک در آب حل نمی شود ولی اگر آن را در سرکۀ تند الکل حرارت دهیم، به تدریج، حل خواهد شد.
مقدار خوراک آن برای اشخاص بالغ، در یک شبانه روز به طور متوسط، 2 گرم است که به دفعات میل کنند.
میکستور اشق معمولِ داروسازی لندن:
اشق یک و چهاردهم اونس شربت تلو چهار فلوئیددرم آب مقطر هفت و نیم فلوئید اونس ابتدا اشق را با کمی آب در هاون چینی مخلوط کرده، می کوبند. سپس بقیۀ آب مقطر و شربت را به تدریج، مخلوط نموده و آن قدر می سایند تا مثل شیر شود. سپس با پارچه صاف می کنند. این مخلوط را در داروسازی لندن به نام شیرآمونیاک می نامند، آن را در داروخانه ساخته شده نگاه می دارند و موقع نسخه پیچی از آن استفاده می کنند. در حملات آسم، معادل 1 فلوئید اونس که مطابق با 18 سانتی متر مکعب است در شبانه روز می توان تجویز کرد.
اینک، یک نسخۀ مفید معمول داروسازی لندن جهت معالجۀ برونشیت مزمن، برای خارج کردن بلغم چسبنده و لزج که به زحمت خارج می شود:
Ammoniacum mixture fluid drachm 2
Ammoni chloride Granis 10
Vin Ipecac Mins 5
Syrupus Tolu Mins 30
Aqua Anisi ad. Once 1
این مقدار دارو برای یک خوراک است، هر شش ساعت یک خوراک میل کنند. هم چنین در انگلستان، اشق را در فرمول پیاز عنصر مرکب به کار می برند که در التهابات و نزلۀ مزمن مجاری تنفس خیلی کاربرد دارد.
اینک یک نسخه هم از اشق، معمولِ داروسازی آلمان ذکر می شود:
اشق 15 گرم
عرق زوفا (Hysope) 180 گرم
مخلوط کرده، بیفزایند:
آستات دامونیاک مایع 30 گرم
قدمه 60 گرم
هر دو ساعت یک قاشق آش خوری در برنشیت مزمن و آسم تجویز می کنند.
نظیر این نسخه ها را قدما نیز تجویز می کرده اند و جالب توجه است که در انگلستان به طوری که در نسخۀ بالا پیداست، معمولاً انیسون (Anis) و در آلمان معمولاً زوفا (Hysope) توأم با اشق تجویز می شود و اگر به کتب طب قدیم ایران مراجعه کنیم خواهیم دید آن ها نیز انیسون و زوفا را توأم با اشق توصیه کرده اند.
از کلیۀ پزشکان کشور تقاضا می شود که برای اطمینان از تأثیر مفید گوم آمونیاک (اشق) در بیماران مبتلا به تنگ نفسِ آسم و برونشیت مزمن در چند نفر بیمار به جای قرص ها و شربت ها و سایر داروهایی که محتوی افدرین و داروهای مشابه آن هستند، از گوم آمونیاک(اشق) طبق نسخه هایی که در بالا ذکر شد استفاده فرمایند. اگر تأثیر آن ها را از هر حیث بهتر و مفیدتر دیدند تجویز آن ها را ادامه دهند زیرا به این ترتیب، هم بیماران از ضررهای آدرنالین و افدرین مصون می مانند و هم داروی مفید و مؤثری به بهای دست کم ده برابر کمتر به دست آنان می رسد و هم با تهیۀ این دارو در خود ایران، تا اندازه ای از خروج ارز از کشور جلوگیری به عمل می آید و مطمئناً، از این راه کم کم یکی از بزرگ ترین خدمت ها برای کشور و ملت ایران به دست آقایان پزشکان انجام خواهد گرفت. ضمناً توجه پزشکان را به این نکته جلب می کنیم، چنان که قبلاً گفتیم، هم اکنون در فرانسه، آلمان و انگلستان از همین صمغ طبی برای معالجۀ آسم و برونشیت مزمن استفاده می کنند و صمغ مزبور همه ساله از ایران به آن کشورها صادر می شود.
ناگفته نماند که گیاهان طبی دیگری نیز موجود است که از ترکیب آن ها با یک دیگر یا با گوم آمونیاک داروی مؤثرتری برای معالجۀ تنگ نفسِ آسم به دست می آید و ما بعداً این داروها را معرفی خواهیم کرد.
کورتون یا آستات کورتیزون
کورتون یا آستات یکی از ترکیبات هورمونی قسمت پوستی غدد فوق کلیوی است. در سال 1946 لابراتوار مِرکِ آمریکا موفق شد. این ماده را به طور مصنوعی از اسیدهای صفراوی تهیه کند. چون دانشمندان پس از مطالعات زیاد دریافته بودند که در مبتلایان به رماتیسم، پوسته غدد فوق کلیوی ضخیم شده و کم و بیش از کار می افتد، لذا در سال 1947، یعنی، درست 10 سال پیش، هنچ دانشمند معروف و همکارانش، کورتیزون را در اقسام مختلف رماتیسم استعمال کردند. این دارو، به زودی، شهرت جهانی یافت و هزاران پزشک در اروپا، آمریکا و سایر نقاط جهان آن را برای درمان انواع رماتیسم و بعضی بیماری های دیگر به کار بردند.